Balkan Savaşını gazetede yeniden yaşadık

Balkan Savaşını gazetede yeniden yaşadık

Balkan Savaşı döneminde Bulgarlara karşı kenti savunmada büyük önem arz eden Kıyık Tabya'nın bulunduğu ve şimdilerde müze olarak kullanılan Balkan Savaşı Müzesi'nin duvarlarında yer alan ''Tabya Gazetesi'', dönemin gerçeklerini gözler önüne seriyor.

     Kıyık Semti'nde bulunan, ses ve mankenlerle Balkan Savaşı yıllarının canlandırıldığı Balkan Savaşı Müzesi'nde duvarda, yan yana gazete dizgisinde ve boyutunda asılı olan yaklaşık 10 sayfalık ''Tabya Gazetesi''nde, dönemin hatıra ve anılarına yer veriliyor.

     Edirne'nin Bulgaristan tarafından işgali sırasında yaşanan esaretlerin ve kentteki sosyal yaşamın anlatıldığı gazetede, yer alan bazı haberler ve hatıralar şöyle:

     ''Kirlettiler'' başlığı ve Mustafa Acet imzasıyla yayınlanan haberde, Türklerin yaşadığı güvenlik sorununa yer verilerek, ''Öğleden sonra, Müftü ve Hilmi Efendilerle, polis müdürü Marcof'un makamına giderek yaklaşmakta olan Paskalya münasebetiyle Müslüman halkın korunması için tedbir alınmasını, bütün mescit ve cami minarelerinde ezan taklit eden, gayda çalan Bulgarların cezalandırılmasını ve kabristan duvarlarının tahrip edilmesinden vazgeçilmesini istedik'' deniliyor.

     -ESİR TÜRK SUBAYLARA KÜFLÜ EKMEK VERİLİYOR

     Dönemin Edirne Merkez Askeri Hastanesi Röntgen Uzmanı Dr. Rifat Osman'ın hatıralarına da yer verilen gazetede, bugün Kırkpınar Yağlı Güreşleri'nin de yapıldığı Sarayiçi'nde tutulan esir Türk askerlerinin durumu şöyle betimleniyor:

     ''Yıl 1913... Aylardan Mart... Yer, Sarayiçi Tunca adası... İşgalin ikinci günü, Mihal Köprüsü üzerindeki hanemden misafirim Dilaver Bey ile birlikte 10 Bulgar neferiyle alınarak Sarayiçi'ne götürülmek üzere uzaklaşırken, eşyalarımın, kitaplarımın yağma edilmekte olduğunu görüyordum. Sarayiçi'nde Kasr-ı Adalet'in yanına vardığımız esnada Şark Cephesi subay ve askerlerinin ekserisinin yerde yatmakta ve yağmakta olan yağmurda ıslanmakta olduklarını gördüm.

     Sarayiçi'nde başlayan esaretin ikinci günü subaylara bir ekmeğin dörtte biri verildi. Asker ise aç... Birkaç saat ıslanması ile yenilmesi mümkün olan bu ekmekler, kim bilir kaç gün evvel pişmişler, üst kabukları yemyeşil, içleri küf kokulu, kurtlu...''

     -AÇLIK LEŞ YEDİRDİ

     Edirne'de görevli bulunan yabancılarında Edirne'nin Bulgar işgali dönemindeki yorumlarına da yer verilen gazetede, Edirne Alyans Musevi Okulu Müdiresi Angel Gueron'un, insanın içini sızlatacak dönemi özetleyen cümlelerinin yer aldığı gazete haberi şöyle:

     ''Açlık leş yedirdi. Bugün bir topçu zabitinin ifadesine göre 10 gün önce itlaf edilen beygirlerin defnedildiği mahalden, efradın çıkartıp yenildiği üzülerek anlaşıldı. Angel Gueron, 18 şubat 1913.

     Diğer düşman kolera, şehirde sağlık durumu ciddileşiyor, skarletin, kolera, ishal ve tifo salgını başladı. Çocuklar cesetlerin yüzdüğü Arda Nehri'nin suyunu içiyor. Angel Gueron, 12 Aralık 1912.''

     -HAFIZ RAKIM ERTÜR'ÜN ANILARI

     Gazetede anılarına yer verilen bir başka kişi ise hafız Rakım Ertür. Ertür'ün, dönemin adeta fotoğrafını çektiği anılarında, günler şöyle özetleniyor:

     ''Dayanacak güçleri kalmadı. Yemek denilen şey peynir suyundan ibaretti. Bugünlerde askerin yemeği bir tek tahin ekmeğiydi. Sabahları bir parça peynir, akşam yemeği olarak suyla bulgur pilavı, yahut peynir suyu ile papara veriliyordu. Bu durumun devamından subaylar korkuyordu. Çünkü askerin isyanından falan bahsediliyordu. Rakım Ertür, 22 Aralık 1912''

     ''Yaralar sarılamıyor. Bugün saat 8'den sonra kışlaya gittim. Doğu cephesinden gelen subaylar, savaşın sonucunun fena olduğunu söylediler. Yalnız yaralı olarak merkez hastanesine 400 kadar asker gitmişti. Hastane koridorları yaralı ile dolmuş, hava son derece soğumuştu. İlaç bitti. Pamuk, sargı, bezi ispirto kalmamıştı. Hastanenin halini görenler, orayı kasaphaneye benzetiyorlar. Rakım Ertür, 27 ocak 1913''

     -BALKAN SAVAŞI MÜZESİ

     1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşında topraktan yapılan, devamında 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşında önemli mevzi olarak yapısı güçlendirilen ve Edirne'nin savunulmasında önemli rol alan 30 tabyadan biri olan Kıyık Tabya'nın düzenlenerek müzeye çevrildiği yerde, ''Düşman hatlarımızı geçtikten sonra ölürsem, kendimi şehit kabul etmiyorum, beni mezara koymayın. Etimi köpekler ve kuşlar çeke çeke yesinler. Fakat müdafaa hattımız bozulmadan ölürsem, kefenim, lifim, sabunum çantamdadır. Beni buraya gömünüz'' diyecek kadar cesur ve vatansever bir asker, Edirne müdafi Şükrü Paşa'nın anıt mezarı da bulunuyor.

     Kıyık Tabya, Edirne Valiliği'nin katkıları ve 54. Mekanize Piyade Tugay Komutanlığı tarafından 2000 yılında 4 aylık bir çalışmayla tarihi dokusuna uygun olarak düzenlenerek ziyarete açıldı.

     Edirne halkı tarafından bağışlanan silah, belge ve mühimmatın da sergilendiği müze 14 bölümden oluşuyor. 118 harita, fotoğraf, resim ve bilgi notlarının yanı sıra, 30'a yakın konu mankeniyle de dönem canlandırılmaya çalışılıyor.